Öğretmen kılavuzları

Her dersi hiçbir eğitim almadan işleyebilmeniz için gereken her şey burada: 45 dakikalık bir plan, öğrencilerin fark etmesi gerekenler, bekleyebileceğiniz yanıtlar ve yazdırabileceğiniz bir çalışma kâğıdı.

Ders 1
Sinek bir kokuyu nasıl hatırlar?
Öğrenciler bir kokuyu reseptörlerden, o kokunun belleğini okuyan hücrelere kadar izler ve bir yolun tek bir katmanını susturmanın ondan sonraki her şeyi kestiğini gösterir.
Öğretmen kılavuzu Öğrenci çalışma kâğıdı Sınıfa gösterin
Ders 2
Sinek hangi yöne baktığını nasıl bilir?
Öğrenciler, halka biçiminde dizilmiş nöronların sineğin baktığı yönü tek bir etkinlik bölgesi olarak tuttuğunu ve halka nöronlarından gelen baskılamanın bu bölgeyi yerinde tuttuğunu görür.
Öğretmen kılavuzu Öğrenci çalışma kâğıdı Sınıfa gösterin
Ders 3
30 milisaniyelik kaçış
Öğrenciler gözlerden bacak kaslarına yaklaşık 30 milisaniyede ulaşan bir refleksi izler ve hızlı kaçışın tek bir halkaya, dev life bağlı olduğunu gösterir.
Öğretmen kılavuzu Öğrenci çalışma kâğıdı Sınıfa gösterin

Tamamlayıcı bir kurs

İsrail’de 5 ünite biyoloji alan birçok öğrenci, Tel Aviv Üniversitesi’nin Campus IL üzerinde sunduğu, Prof. Yossi Yovel ile Prof. Yaniv Assaf’ın verdiği Beyin: Makinelerin En Harikası (yeni sekmede açılır) adlı ücretsiz kursu da alıyor. Kurs nöronları, aksiyon potansiyellerini ve sinapsları derinlemesine anlatır; bu dersler de ona uygulamalı bir eşlikçi olur. WiredMind bağımsız bir projedir. Kursla, üniversiteyle ya da Campus IL ile bir bağlantısı yoktur.

Temel terimler

Nöron: Bir sinir hücresi. Başka hücrelerden sinyal alır ve bu sinyaller yeterince birikince kendi sinyalini gönderir.
Aksiyon potansiyeli (spike): Etkin bir nöronun kendi boyunca gönderdiği kısa elektrik darbesi. Buna aksiyon potansiyeli de denir. Derslerde her ışık parlaması bir ateşlemeyi gösterir.
Sinaps: Bir nöronun sinyalini bir sonrakine aktardığı bağlantı noktası. İki hücre arasında ne kadar çok sinaps varsa aralarındaki bağ o kadar güçlüdür.
Nörotransmitter: Bir nöronun sinyalini iletmek için sinapsta saldığı kimyasal madde. Bazı nörotransmitterler sonraki hücreyi uyarır, bazıları ise baskılar.
Uyarma: Sonraki nöronu ateşlenmeye doğru iten sinyal.
Baskılama: Sonraki nöronun ateşlenmesini engelleyen sinyal. Bir ağ, dengeli ve hassas kalmak için buna ihtiyaç duyar.
Asetilkolin: Sineğin beynindeki başlıca uyarıcı nörotransmitter. Derslerde onu salan hücreler, bağlandıkları hücreleri uyarır.
GABA: Hem sineklerde hem insanlarda bulunan baskılayıcı bir nörotransmitter. Derslerde GABA salan hücreler, bağlandıkları hücreleri yatıştırır.
Sinir devresi: Bir kokuyu tanımak ya da bir sıçramayı başlatmak gibi tek bir işi yapmak için birbirine bağlanmış nöron grubu.
Konektom: Bir sinir sisteminin eksiksiz bağlantı şeması: her nöron ve aralarındaki her sinaps. Dersler, gerçek bir meyve sineğinin konektomu üzerinde çalışır.
Uyar: Dersteki bu düğme, bir hücre grubunu kısa bir an için ateşler. Bilim insanları da seçtikleri hücreleri ışıkla buna benzer biçimde açar.
Sustur: Dersteki bu düğme, bir hücre grubunun ateşlenmesini durdurur. Böylece devrenin geri kalanının onlar olmadan ne yaptığını görürsün.

Ders 1 · Sinek bir kokuyu nasıl hatırlar?

Antenler: Sineğin başındaki iki duyarga. Sen nasıl burnunla koku alıyorsan sinek de onlarla koku alır.
Koku reseptörleri: Antenlerdeki sinir hücreleri. Üzerlerine bir koku konduğunda ateşlenirler. Her koku burada başlar.
Anten lobu: Kokuların sineğin beynindeki ilk durağı. Koku reseptörleri sinyallerini burada projeksiyon nöronlarına devreder.
Projeksiyon nöronları: Koku sinyalini anten lobundan beynin daha derinine, mantar cisimciğine taşıyan sinir hücreleri.
Mantar cisimciği: Böcek beyninin mantar biçimli bir bölümü. Kokular burada ayrılır ve koku anıları burada saklanır.
Kenyon hücreleri: Mantar cisimciğinin küçük sinir hücreleri. Her koku bunlardan farklı bir avuç hücreyi açar; böylece her kokunun kendi deseni olur.
Çıktı nöronları: Kenyon hücrelerinin desenini okuyup beynin geri kalanına ileten sinir hücreleri. Bilim insanları onlara MBON der: mantar cisimciği çıktı nöronları.

Ders 2 · Sinek hangi yöne baktığını nasıl bilir?

Dönüş nöronları: Sinek döndüğünde ateşlenen ve tümseği pusula boyunca iten sinir hücreleri. Bilim insanları onlara P-EN2 nöronları der.
Pusula nöronları: Sineğin hangi yöne baktığını takip eden, halka biçiminde dizilmiş sinir hücreleri. Bilim insanları onlara E-PG nöronları der.
Aktivite tümseği: Etkin pusula nöronlarının oluşturduğu bölge. Halka üzerinde durduğu yer, sineğin hangi yöne baktığını gösterir.
Halka nöronları: Sineğin gördüklerini, örneğin yer işaretlerini pusulaya taşıyan sinir hücreleri. Pusula nöronlarını yatıştırırlar; bu da tümseği yerinde tutar.
Yer işareti: Sineğin gördüğü ve yerinde duran bir şey; örneğin güneş ya da bir ağaç. Sinek, yön duygusunu sabit tutmak için onu kullanır.
Protoserebral köprü: Sineğin beyninde çubuk biçimli bir bölüm: protoserebral köprü. Hem pusula nöronları hem dönüş nöronları buradan geçer.

Ders 3 · 30 milisaniyelik kaçış

Yaklaşma nöronları: Sineğin gözlerinin arkasındaki sinir hücreleri. Yaklaşan bir sineklik gibi bir şey görüş alanında hızla büyüdüğünde ateşlenirler. Bilim insanları onlara LC4 ve LPLC2 der.
Dev lif: Beyinden aşağıya, sinir kordonuna uzanan çok kalın bir sinir hücresi. Sineğin en hızlı kaçış sinyalini taşır. Bir sinekte iki tane vardır, her yanda bir tane.
Sinir kordonu: Sineğin omuriliği sayılır: göğsünde bulunan, bacakları ve kanatları yöneten bir sinir hücresi demeti.
Sıçrama nöronları: Orta bacakların sıçrama kaslarını kastıran motor nöronlar. Böylece sinek havaya fırlar.
Refleks yayı: Bir refleksin izlediği yol: duyu nöronlarından başlar, bir ya da daha fazla ara hücreden geçer ve kası hareket ettiren motor nöronlara ulaşır.
Duyu nöronu: Dış dünyadan bir şeyi, örneğin ışığı ya da bir kokuyu algılayıp beyne bildiren nöron.
Motor nöron: Bir komutu kasa taşıyan ve kasın kasılmasını sağlayan nöron.
Elektriksel sinaps: İki nöron arasında, sinyali neredeyse hiç gecikmeden ileten doğrudan bir kanal. Derslerin dayandığı harita yalnızca kimyasal sinapsları kaydeder.